Oorlog en geopolitiek klinken als “ver van je bed”. Tot je energierekening binnenkomt. In 2022 zagen we hoe snel gasprijzen kunnen ontsporen door schaarste en onzekerheid rond Oekraïne. En ook in 2026 blijft energie gevoelig: niet alleen door de markt, maar ook door belastingen, netbeheerkosten en nieuwe regels.
Doel van dit artikel: je snapt in gewone taal waarom prijzen bewegen, wat er in 2026 in Nederland verandert en welke knoppen jij wél kunt bedienen (contract, verbruik, timing).
Waarom oorlogen invloed hebben op energieprijzen
Energie is een wereldmarkt. Zelfs als jouw gas uit een andere bron komt dan vroeger, reageren prijzen op dezelfde drie dingen:
1) Schaarste en paniek werken sneller dan productie
In 2022 zagen we dat de gasprijs niet alleen stijgt omdat “gas duurder wordt om te maken”, maar omdat er ineens te weinig aanbod is voor de vraag. Dat soort schaarste-gevoel kan prijzen explosief maken.
2) Risico-opslag (“wat als…?”) zit in de prijs
Bij oorlogen tellen scenario’s mee: verstoringen in transport, sancties, sabotage, politieke escalatie. Ook als er vandaag niets gebeurt, betaal je mee voor de onzekerheid.
3) Europa koopt anders in dan vóór de energiecrisis
Na de energiecrisis is Europa meer gaan leunen op alternatieve import en flexibele aanvoer. Dat helpt stabiliseren, maar maakt je óók gevoeliger voor wereldwijde concurrentie om LNG, koudegolven en geopolitieke schokken.
Belangrijk: dat betekent niet dat prijzen “altijd hoog” blijven. Het betekent dat ze sneller kunnen bewegen dan jouw salaris.
Wat verandert er in 2026 in Nederland (belasting + regels)
Veel mensen kijken alleen naar de kale marktprijs. Maar je energierekening bestaat ook uit belastingen en vaste posten. In 2026 zijn er een paar duidelijke wijzigingen.
Energiebelasting: gas omhoog, stroom omlaag
Voor 2026 gelden (incl. btw) onder andere deze tarieven:
| Post | 2025 | 2026 | Wat betekent dat? |
|---|---|---|---|
| Energiebelasting gas (per m³) | € 0,6996 | € 0,7268 | Gas wordt via belasting iets zwaarder belast. |
| Energiebelasting stroom (per kWh) | € 0,1229 | € 0,1108 | Stroom wordt via belasting iets lichter belast. |
| Vermindering energiebelasting (per jaar, per aansluiting) | ~€ 635 incl. btw | ~€ 629 incl. btw | Vaste korting; je krijgt hem automatisch via je rekening. |
| Btw | 21% | 21% | Je betaalt btw óók over belastingen en vaste kosten. |
Let op: de “vermindering energiebelasting” zie je soms exclusief btw (bijv. € 519,80) en soms inclusief btw (ongeveer € 629). Dat is dezelfde korting, alleen anders weergegeven.
Slimme meter: in 2026 wordt dit de standaard
Heb je nog een analoge meter? Vanaf 1 januari 2026 is een digitale/slimme meter de norm en krijg je (als je hem nog niet hebt) bericht van je netbeheerder.
Bottom line: zelfs als de marktprijs “rustig” is, kunnen belastingen en vaste posten jouw maandbedrag nog steeds duwen.
Netbeheerkosten: waarom die stijgen (ook als de markt rustiger is)
Netbeheerkosten (systeembeheerkosten) betaal je voor onderhoud, uitbreiding en transport van het gas- en stroomnet. En daar zit een pijnpunt: je kunt niet kiezen voor een andere netbeheerder. Het hangt af van je regio.
Waarom stijgt dit?
- Meer vraag naar stroom: elektrificatie (warmtepompen, EV’s) vraagt zwaardere netten.
- Meer pieken: zonne- en windproductie zijn grillig; netten moeten het aankunnen.
- Investeringen: uitbreiden kost geld en dat wordt doorberekend.
Gemiddeld gaat het in 2026 om tientallen euro’s per jaar extra (maar het verschilt per regio). Daarom zie je soms dat je maandbedrag stijgt terwijl je “niks anders doet”.
Vast vs variabel vs dynamisch in 2026 (keuzehulp)
Dit is waar mensen zichzelf vaak gek maken. Maak het simpel: je kiest vooral je risico.
Vast contract
- Goed voor: mensen die zekerheid willen (en geen zin hebben om te timen).
- Risico: je mist dalingen; overstappen kost soms boete.
Variabel contract
- Goed voor: mensen die flexibel willen blijven.
- Risico: tarieven kunnen minimaal twee keer per jaar wijzigen (o.a. per 1 januari).
Dynamisch contract
- Goed voor: mensen die willen meebewegen met prijzen en verbruik kunnen sturen.
- Risico: prijsstress; je moet het actief kunnen managen.
Nieuw in 2026: modelcontracten (vast én variabel)
Vanaf 1 januari 2026 moet elke leverancier twee typen modelcontracten aanbieden: een variabel modelcontract en ook een modelcontract met vaste looptijd (minstens 1 jaar). Dat maakt vergelijken eerlijker, omdat de voorwaarden standaard zijn (de tarieven verschillen nog wel).
Praktisch: 7-stappen checklist (zonder paniek)
- Check je einddatum. Loopt je vaste contract af? Dan val je vaak terug op variabel. Zet een reminder 6–8 weken vooraf.
- Ken je verbruik. Kijk naar m³ gas en kWh stroom (jaarafrekening). Zonder dit vergelijk je blind.
- Maak je risicoprofiel. Heb je buffer? Dan kun je meer variatie aan. Geen buffer? Kies eerder zekerheid.
- Vergelijk op totaalprijs. Niet alleen “kale levering”, maar ook vaste leveringskosten en terugleverkosten (als je zonnepanelen hebt).
- Let op netbeheer. Dat kun je niet kiezen, maar wél in je budget meenemen.
- Pak de snelste besparingen. Thermostaat 1 graad lager, tochtstrips, korter douchen, radiatorfolie — saai, maar werkt.
- Check hulp als je klem zit. Wacht niet tot de achterstand. Kijk tijdig naar gemeentelijke regelingen/noodfondsen als dat speelt.
Een nuchtere regel: als je ’s nachts wakker ligt van “wat als de prijs morgen explodeert?”, dan past vast waarschijnlijk beter bij je dan dynamisch.
FAQ
Is de energiemarkt in 2026 weer “normaal”?
Rustiger dan tijdens de energiecrisis, maar geopolitiek en netinvesteringen houden de markt gevoelig. Reken op beweging, niet op een rechte lijn.
Gelden belastingwijzigingen ook als ik een vast contract heb?
Ja. Energiebelasting en netbeheerkosten wijzigen voor iedereen per 1 januari, ook bij vaste contracten.
Waarom zie ik verschillende bedragen voor de belastingkorting?
Omdat sommige bronnen exclusief btw tonen (bijv. € 519,80) en andere inclusief btw (ongeveer € 629). Het is dezelfde korting.
Wat is het verschil tussen een modelcontract en een “gewoon” contract?
Een modelcontract heeft standaardvoorwaarden die bij elke leverancier gelijk zijn. Dat maakt vergelijken makkelijker. Tarieven kunnen nog wel verschillen.
Kan ik netbeheerkosten verlagen door over te stappen?
Nee. Netbeheer is regio-gebonden. Je kunt wél je leveringsdeel en contractvoorwaarden beïnvloeden.
Heeft oorlog in het Midden-Oosten invloed op mijn gasprijs?
Indirect wel: via olieprijzen, transport, risico-opslag en wereldwijde energie-onzekerheid. Het werkt niet 1-op-1, maar het telt mee.
Checklist op 1 scherm
- Einddatum contract bekend?
- Jaarverbruik (m³/kWh) bekend?
- Buffer voor prijsschommelingen?
- Vast/variabel/dynamisch gekozen op basis van stress + flexibiliteit?
- Vergeleken op totaalprijs (incl. vaste kosten)?
- Netbeheer meegenomen in maandbudget?
- Top-3 besparingen uitgevoerd?
Woordenlijst
- Energiebelasting
- Belasting per verbruikte kWh stroom en m³ gas.
- Vermindering energiebelasting
- Vaste korting per elektriciteitsaansluiting per jaar (wordt verrekend op je rekening).
- Netbeheerkosten / systeembeheerkosten
- Vaste kosten voor onderhoud en uitbreiding van het energienet in jouw regio.
- Vast contract
- Tarieven staan vast voor een afgesproken looptijd.
- Variabel contract
- Tarieven kunnen periodiek wijzigen (minimaal meerdere momenten per jaar).
- Dynamisch contract
- Tarieven volgen de markt (stroom per kwartier, gas vaak per dag).
- Modelcontract
- Standaardcontract met vaste voorwaarden die bij elke leverancier gelijk zijn (tarieven verschillen wel).